Ο αντίκτυπος του Αγώνα της ΕΟΚΑ στη Βρετανία

Γράφουν: Λάμπρος Καούλλας (Υποψήφιος διδάκτωρ Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου) και Μιχάλης Σταυρή (Υποψήφιος διδάκτωρ Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου) 

Ο Ιρλανδός στρατιώτης Joe Lennel προς πολιτικούς κρατουμένους της ΕΟΚΑ: «Μέσα μου, η καρδιά μου χτυπά όπως κι η δική σας. Κατατάχτηκα στον αγγλικό στρατό γιατί είμαι φτωχός. […] Η μάνα μου, πριν ξεκινήσω για την Κύπρο, μου ‘δωσε μια συμβουλή: “Τζο, παιδί μου, εκεί που θα πας οι άνθρωποι αγωνίζονται για τον ίδιο σκοπό, για την ίδια ιδέα, που αγωνίστηκε και ο πατέρας σου […] Να προσπαθείς πάντα να ελαττώνεις τον πόνο και την πίκρα των φυλακισμένων”». [Ρένος Λυσιώτης, «Το ημερολόγιο του D.P. 743», Λευκωσία 2012, σσ. 199-201].

Ο αντίκτυπος του αγώνα της ΕΟΚΑ στο εξωτερικό παρουσιάζει το δικό του ενδιαφέρον. Ιδίως όταν πρόκειται για αντιδράσεις που παρουσιάστηκαν στις Βρετανικές Νήσους (Ηνωμένο Βασίλειο και Ιρλανδία), με τις οποίες θα ασχοληθούμε εν συντομία στο παρόν άρθρο. Το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν άμεσα εμπλεκόμενο στην κυπριακή υπόθεση, ενώ στη Βόρεια Ιρλανδία διεξαγόταν την ίδια χρονική περίοδο (1956-1962) η εκστρατεία του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IRA) που έμεινε γνωστή ως «Border Campaign» και αποσκοπούσε στην ένωση των έξι κομητειών που είχαν παραμείνει στο Ηνωμένο Βασίλειο, με τις υπόλοιπες 26 οι οποίες συνιστούσαν τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Ήταν την περίοδο αυτή, κατά την οποία 20 αγωνιστές της ΕΟΚΑ μεταφέρθηκαν σε βρετανικές φυλακές και, μερικοί εξ αυτών, ανέπτυξαν σχέσεις με αγωνιστές του IRA που έμελλε να σημαδέψουν την ιστορία των δύο κινημάτων.

Αντιδράσεις στην Ιρλανδία

Οι Ιρλανδοί, έχοντας μακρά πείρα απελευθερωτικών αγώνων, στράφηκαν σχεδόν αντανακλαστικά προς υποστήριξη του αγώνα της ΕΟΚΑ. Για παράδειγμα, το Εθνικό Φοιτητικό Συμβούλιο (National Students’ Council) επέδωσε διαμαρτυρία για τον απαγχονισμό των Ανδρέα Παναγίδη, Μιχαήλ Κουτσόφτα και Στέλιου Μαυρομμάτη, ενώ αξίωσε την απελευθέρωση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ο οποίος είχε εξοριστεί τον Μάρτιο του 1956. Την 1η Νοεμβρίου 1956, περίπου 200 Ιρλανδοί φοιτητές διαδήλωσαν στους δρόμους του Δουβλίνου διαμαρτυρόμενοι, μεταξύ άλλων, για τις εκτελέσεις των Κυπρίων αγωνιστών. Προηγουμένως, σύμφωνα με είδηση της εφημερίδας Connacht Sentinel, ο δήμαρχος του Δουβλίνου και βουλευτής, Denis Larkin, είχε λάβει μήνυμα συμπάθειας από τους κατοίκους του Δουβλίνου για να το μεταβιβάσει στις οικογένειες των πρώτων εκτελεσθέντων αγωνιστών της ΕΟΚΑ, Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου. Το τηλεγράφημα παρέθετε λίγες μέρες αργότερα, στις 22 Μαΐου 1956, η Irish Independent.

Οι Irish Times, στις 12 Μαρτίου 1956, αντιδρώντας στην εξορία του Μακαρίου, έγραφαν: «Το 1918 οι Βρετανοί πίστευαν ότι αν άφηναν τους Ιρλανδούς χωρίς ηγέτες, ο λαός θα υπέκυπτε στην υποχρεωτική στρατολόγηση, στη διχοτόμηση και σε οτιδήποτε άλλο. Δεν σκέφτηκαν ποτέ ότι το εθνικό πνεύμα δεν μπορούσε να καταβληθεί τόσο εύκολα και ότι η σύλληψη των ηγετών το μόνο που θα κατάφερνε ήταν να το ενισχύσει. Αποδείχτηκε, λοιπόν, εδώ πριν σαράντα χρόνια και τώρα όλα τα σημάδια δείχνουν ότι θα αποδειχθεί και στην Κύπρο σήμερα. Στην Κύπρο σήμερα, όπως συνέβη εδώ πριν σαράντα χρόνια, δεν αντιμάχονται [οι Βρετανοί] μια ομάδα ατόμων την οποία μπορούν να εξορίσουν, αλλά το πνεύμα ενός λαού που ζητά την ελευθερία του».

Οι παραλληλισμοί μεταξύ του αγώνα της ΕΟΚΑ με την ιρλανδική περίπτωση ήταν τόσο προφανείς, που ακόμα και ο ηγέτης των Τούρκων του νησιού, Fazil Kucuk, είχε δηλώσει ότι οι Έλληνες της Κύπρου μπορούσαν να ζητήσουν την Ένωση με την Ελλάδα μόνο όταν ο IRA εξανάγκαζε τους Βρετανούς να παραδώσουν τη Β. Ιρλανδία. Τις δηλώσεις του Kucuk δημοσίευσαν οι Irish Times της 2ας Δεκεμβρίου 1955.

Γνωριμία με τον IRA

Η μεταφορά των αγωνιστών της ΕΟΚΑ στις φυλακές του Ηνωμένου Βασιλείου έγινε βάσει του νόμου «Colonial Prisoners Removal Act» του 1884 για μετακίνηση αποικιακών καταδίκων. Συνολικά, μεταφέρθηκαν στις φυλακές του Wormwood Scrubs 20 κρατούμενοι, από τον Αύγουστο του 1956 μέχρι τον Νοέμβριο του 1957. Τον Δεκέμβριο του 1957 χωρίστηκαν στις φυλακές του Wakefield και του Maidstone. Κύπριοι κρατούμενοι στάλθηκαν επίσης στις φυλακές του Perth της Σκωτίας τον Ιούλιο και Νοέμβριο του 1958, ενώ ένας κρατούμενος [Νίκος Βρακάς] μεταφέρθηκε σε “νοσοκομειακή” φυλακή στο Island of White και αργότερα στο Maidstone. Στις φυλακές του Wormwood Scrubs και αργότερα του Wakefield, οι Κύπριοι είχαν γνωριστεί με Ιρλανδούς του IRA, στους οποίους δίδαξαν την ελληνική γλώσσα, τακτικές που εφάρμοσε η ΕΟΚΑ στον ανταρτοπόλεμο (οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν αργότερα από τον IRA), ενώ συμμετείχαν σε κοινές απεργίες πείνας.

Οι επαφές τους κατέληξαν σε κοινή απόπειρα απόδρασης από το Wakefield στις 12 Φεβρουαρίου 1959, κατά την οποία τελικά κατάφερε να δραπετεύσει μόνο ο Ιρλανδός Seamus Murphy. Τις διεργασίες για οργάνωση της απόπειρας σημάδεψε ο θάνατος του Νικόλα Θ. Ιωάννου, αδελφού του κρατουμένου Γιώργου Θ. Ιωάννου, για τον οποίο αφέθηκαν υπόνοιες περί δολοπλοκιών των Βρετανών. Ήταν ο μόνος Κύπριος που σκοτώθηκε στο εξωτερικό για υποθέσεις της ΕΟΚΑ.

Οι σχέσεις των αγωνιστών της ΕΟΚΑ με του IRA, έχουν καταστεί πλέον γνωστές, ιδίως μέσα από τα βιβλία των αγωνιστών Βία Λειβαδά, Πέτρου Στυλιανού, Ρένου Κυριακίδη και Θάσου Σοφοκλέους, καθώς και από την έρευνα της Ιρλανδής ιστορικού Helen O’Shea. Μια από τις λιγότερο γνωστές πτυχές της περιπέτειας των Κυπρίων αγωνιστών στις βρετανικές φυλακές, είναι ο αντίκτυπος της κακομεταχείρισης της οποίας έτυχαν. Τους Κυπρίους κρατουμένους επισκέφθηκαν οι βουλευτές των Εργατικών, Jennie Lee και Fenner Brockway, οι οποίοι, σύμφωνα με τη βρετανική Daily Mirror της 18ης Ιουνίου 1957, εξετάζοντας τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ απεφάσισαν ότι έπρεπε να διεξαχθεί εξέταση για κακομεταχείρισή τους από τη βρετανική Αστυνομία. Σύμφωνα με την Daily Express της 16ης Ιουλίου 1957, η J. Lee, πληροφορήθηκε ότι στους φρουρούς των Κυπρίων περιλαμβάνονταν Τούρκοι. Η βουλευτής των Εργατικών μετέφερε τη συζήτηση για την κακομεταχείριση των κρατουμένων στο βρετανικό Κοινοβούλιο. Συζητήσεις σχετικά με το ζήτημα διεξήχθησαν τον Ιούλιο του 1957. Η J. Lee υπέβαλε ερώτηση για επίσκεψη ανεξάρτητης επιτροπής ιατρών προς εξέταση των Κυπρίων, ενώ στις 18 Ιουλίου 1957, ανακοινώθηκαν στη Βουλή τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων με τα τραύματα που διαπιστώθηκαν.

Σημειώνουμε επίσης ότι η Lady Myra Strabolgi, σύζυγος του Lord David Strabolgi, σε συνέντευξή της στο περιοδικό «Τάιμς οφ Σάιπρους» (του Ιρλανδού Charles Foley) την 1η Οκτωβρίου 1958, ανέφερε ότι επισκέφθηκε τους κρατουμένους στο Maidstone και άκουσέ τα παράπονά τους, εκ μέρους του Σωκράτη Λοϊζίδη που είχε εκλεγεί εκπρόσωπός τους. Τα παράπονα επικεντρώνονταν, πέραν της εξορίας, στο γεγονός ότι οι φυλακισμένοι δεν προμηθεύονταν κυπριακές εφημερίδες για να ενημερωθούν για τις εξελίξεις, ενώ πολλές φορές είχε παρατηρηθεί καθυστέρηση στην παραλαβή της αλληλογραφίας τους. Η Myra Strabolgi έκλεισε τη συνέντευξή της ως εξής:

«Η εξορία των παιδιών αυτών της Κύπρου είναι μια από τις πράξεις εκείνες της αγγλικής κυβερνήσεως που αποδεικνύουν τα αναχρονιστικά μέτρα στα οποία προσφεύγει για να πετύχει τον σφαγιασμό των δικαίων της Κύπρου».

Από τα πιο πάνω, γίνεται αντιληπτό ότι η μεταφορά των αγωνιστών της ΕΟΚΑ στις βρετανικές φυλακές λειτούργησε ως μοχλός πίεσης προς τη βρετανική κυβέρνηση και έγινε όπλο στα χέρια της αντιπολίτευσης των Εργατικών. Στις συζητήσεις του βρετανικού Κοινοβουλίου σχετικά με την Κύπρο, προστέθηκαν και αυτές που αφορούσαν στην κακομεταχείριση των Κυπρίων αγωνιστών, ενώ η αναδημοσίευση των συζητήσεων στον βρετανικό Τύπο αποτελούσε δυνητικό παράγοντα μετριασμού των εντυπώσεων που είχαν δημιουργηθεί στη βρετανική κοινή γνώμη με τη δαιμονοποίηση της ΕΟΚΑ. Εξάλλου, στη γειτονική Ιρλανδία, ο αγώνας των Κυπρίων συνάντησε όχι απλώς θετικές αντιδράσεις, αλλά και εκδηλώσεις ανοιχτής συμπαράστασης, ιδίως μετά τις εκτελέσεις διά απαγχονισμού. Η ταύτιση με τους αγώνες των Ιρλανδών συνέτεινε στη συμπερίληψη και προβολή του κινήματος της ΕΟΚΑ στα αντι-αποικιακά κινήματα που εκδηλώθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, νομιμοποιούμενα από τις οικουμενικές διακηρύξεις για ελευθερία των λαών. Τέλος, μια ακόμα σημαντική συνέπεια της προβολής του αγώνα της ΕΟΚΑ στη Βρετανία (ιδίως εξ αιτίας της μεταφοράς των 31 κρατουμένων Κυπρίων) ήταν η εμπλοκή διακεκριμένων προσωπικοτήτων στα κυπριακά δρώμενα, βουλευτών και λόρδων, έστω και για λόγους αντιπολίτευσης.

>>> Κουνιστοί τουρκόσποροι «μετονόμασαν» την οδό Γρίβα Διγενή σε “sokak” Μένοικου…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s