Αγνώριστο το σπίτι του Β. Μιχαηλίδη στο κατεχόμενο Λευκόνοικο

Από τα διπλανά σπίτια ακούγονται φωνές στα Τούρκικα. Ανατριχιάζεις…

 Έτος Βασίλη Μιχαηλίδη. Φέτος κλείνουν 100 χρόνια από τον θάνατό του και η Κύπρος τιμά τον εθνικό της ποιητή. Δεν ήταν δυνατό να μη συμμετάσχουμε σε αυτή την εκδήλωση τιμής προς τον δημιουργό της Ρωμιοσύνης. Μπήκαμε λοιπόν στο αυτοκίνητο και πήραμε τον δρόμο για το κατεχόμενο Λευκόνοικο.

Την κωμόπολη που μεγαλούργησε, που έβγαλε έμπορους, επιχειρηματίες, γιατρούς, δασκάλους και τον μεγάλο ποιητή.

Εδώ σε αυτή τη χορταριασμένη αυλή, πριν από ενάμισι αιώνα, γεννήθηκε ο άνθρωπος που δόξασε τη Ρωμιοσύνη όσο κανείς άλλος.

Έχοντας ως προορισμό το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Βασίλης Μιχαηλίδης, θέλεις δεν θέλεις, σε ολόκληρη τη διαδρομή από τα Στροβίλια μέχρι το Λευκόνοικο, ψιθυρίζεις στίχους από την «9η Ιουλίου», τη «Χιώτισσα», την «Ανεράδα»…

Σκόρπιες στροφές, ό,τι θυμάσαι το απαγγέλλεις, πότε φωνακτά και πότε από μέσα σου, κι όταν απέναντί σου ξεπροβάλει μία από τις πολλές τούρκικες σημαίες, που πάντοτε συναντάς στα κατεχόμενα, η Ρωμιοσύνη ακούγεται πιο έντονα μέσα στο κεφάλι σου.

Μπήκαμε τελικά στο Λευκόνοικο. Έχοντας ως οδηγό την δήμαρχο του κατεχόμενου δήμου Ζήνα Λυσάνδρου, η διαδρομή δεν ήταν καθόλου δύσκολη. Βρεθήκαμε έξω από το σπίτι του ποιητή.

Μια βαριά σιδερένια περίφραξη, μια χορταριασμένη και εμφανώς παραμελημένη αυλή και στο βάθος μια κάμαρα όλη κι όλη. Εδώ σε αυτή την αυλή έκανε τα πρώτα του βήματα ο Βασίλης Μιχαηλίδης. Εδώ σε αυτή τη χορταριασμένη αυλή, πριν από ενάμισι αιώνα, γεννήθηκε ο άνθρωπος που δόξασε τη Ρωμιοσύνη όσο κανείς άλλος.

Από τα διπλανά σπίτια ακούγονται φωνές στα Τούρκικα. Ανατριχιάζεις… δεν ταιριάζουν με τις δικές σου σκέψεις αυτές οι φωνές. Είναι παράταιρες και σε ενοχλούν και, κάτι τέτοιες στιγμές που εσύ θέλεις να χαθείς μέσα στις σκέψεις σου, η γλώσσα αυτή σε κάνει να δυσφορείς ακόμα περισσότερο.

Δεν σου φταίνε οι άνθρωποι που τη μιλάνε, οι καταστάσεις σού φταίνε… οι καταστάσεις και εκείνη η τουρκική σημαία που πληγώνει την ψυχή του βουνού.

Φθάσαμε λοιπόν στον προορισμό μας. Δεν έχει και τίποτα σπουδαίο να δούμε. Ο ποιητής όμως δεν με αφήνει να πάρω ανάσα. Μουρμουρίζει στίχους στο μυαλό μου και αυτές οι τουρκικές φωνές με ρίχνουν μέσα στον οντά της Χιώτισσας κι ύστερα ξυπνούν την εικόνα του μουσελίμμ-αγά και ακούω τη βροντερή φωνή του Πισκόπου να του φωνάζει πως η «Ρωμιοσύνη εν να χαθεί όντας ο κόσμος λείψει». 

Δύσκολο να χωρέσεις τον Βασίλη Μιχαηλίδη μέσα σ’ αυτή τη χορταριασμένη αυλή.

Mαριλένα Παναγή  “Φ”

Βασίλης Μιχαηλίδης

Όταν αναφέρεται ο ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης σχεδόν πάντα ακολουθεί ο χαρακτηρισμός: ο ποιητής της Κύπρου ή ο εθνικός ποιητής της Κύπρου. Ισως όμως ο χαρακτηρισμός αυτός να επενεργεί αρνητικά στον ακροατή ή τον αναγνώστη, επειδή αυτομάτως γίνεται κάποια τοποθέτηση, ακόμα και αποτίμηση, μέσα σε στενά τοπικά όρια. Ετσι δεν διεγείρεται το ενδιαφέρον για βαθύτερη γνωριμία με το έργο του, αφού εκ των προτέρων σχηματίζεται η εσφαλμένη αντίληψη πως είναι ποιητής που έχει καταπιαστεί με τα πράγματα του νησιού του. Είναι αλήθεια πως ξεκινά από τον τόπο του.

Ο Βασίλης Μιχαηλίδης (Λευκόνοικο, 1849; – Λεμεσός, 1917) σε νεανική ηλικία. Αρχείο Γιάννη Λεύκη. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Times of Cyprus», τόμος Ατ (1957), από τον Αντη Περνάρη.

Από κάπου πρέπει κανείς να ξεκινήσει. Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι το πώς χειρίζεται το τοπικό. Ο Β. Μιχαηλίδης το ανυψώνει, με τα σύνεργα της τέχνης του, στην όραση και την ακοή ολόκληρου του έθνους. Το μετατρέπει σε οργανικό στοιχείο, συστατικό της ψυχής του λαού.

Η ΖΩΗ ΤΟΥ

Γεννήθηκε το 1849 (;) στο Λευκόνοικο, τουρκοκρατούμενο τώρα χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου. Μια ζωή βάσανα: τότε ο μικρότερος και μοναδικός αδελφός του μένει με τον πατέρα, και τον Βασίλη τον παίρνει στο Δάλι ο θείος του Χρύσανθος Παπακονόμος, παπάς, δάσκαλος, στιχοπλόκος και αγιογράφος, για να τον αναθρέψει και να τον μάθει γράμματα. Υστερα πηγαίνει στη Λευκωσία και μένει στα υποστατικά της Αρχιεπισκοπής, προστατευόμενος του πρωτοξαδέλφου του πατέρα του, ιεροδιακόνου Κυπριανού Οικονομίδη, για να συνεχίσει τις σπουδές του και για να μάθει αγιογραφία. Εκεί λέγεται ότι γνώρισε τον Γεώργιο Βιζυηνό. Αργότερα ο Μιχαηλίδης εγκαθίσταται στη Λάρνακα με τον Κυπριανό, που γίνεται εκεί μητροπολίτης. Από ‘δω φεύγει για τη Φλωρεντία για να σπουδάσει ζωγραφική, και σε λίγους μήνες μεταβαίνει στην Ελλάδα και παίρνει μέρος, ως εθελοντής, στα απελευθερωτικά κινήματα στην Ηπειρο και τη Θεσσαλία. Επιστρέφει στην Κύπρο το 1878. Μένει τώρα μονίμως στη Λεμεσό και εργάζεται στο Δημοτικό Νοσοκομείο, κάτι σαν νοσοκόμος, κάτι σαν φαρμακοποιός, εξ ου και η προσωνυμία Βασίλης ο Σπετσέρης. Απογοητευμένος, αποτυχημένος στα μάτια του κόσμου, χωρίς οικογένεια, βρίσκει πρόσκαιρη λύτρωση στο πιοτό, που σιγά σιγά του γίνεται πάθος, και σέρνεται, κινούμενο ερείπιο, στο Πτωχοκομείο για να τελειώσει τα χρόνια της ζωής του εν έτει 1917.

1849-1917. Μια ζωή με συνεχείς εναλλαγές

Ένας άνθρωπος που έζησε σε σχεδόν ολόκληρη την Κύπρο, ένας ποιητής που ερωτεύθηκε παράφορα δύο γυναίκες, τις οποίες δεν μπόρεσε ποτέ να κερδίσει επειδή εκείνες ανήκαν στην ανώτερη οικονομικά τάξη. Τις ύμνησε μέσα από τα ποιήματά του και λέγεται ότι η «Ανεράδα» γράφτηκε για τη μία από αυτές. 

Μερικές στιγμές μάς πήρε για να διαβάσουμε τα φυλλάδια που είχαμε στα χέρια μας για τη ζωή του μεγάλου ποιητή. Όση ώρα διαβάζαμε μια ιστορία που πάνω-κάτω μας ήταν γνωστή, οι φωνές από το διπλανό σπίτι σταμάτησαν και από το ραδιόφωνο ακούγονταν τώρα οι ειδήσεις στην τουρκική.

Δύσκολο να παντρέψεις το «Η ρωμιοσύνη εν να χαθεί όντας ο κόσμος λείψει» με την τουρκική γλώσσα. Μια ιστορία τόσο διαφορετική και τόσο ίδια.

Μπήκαμε στο αυτοκίνητο και εγώ άρχισα και πάλι να ανακαλώ στίχους του ποιητή.

Αναρωτιέμαι αν υπάρχει άνθρωπος που δεν συγκινείται με την «9η Ιουλίου», διερωτώμαι εάν υπάρχει ψυχή που δεν συγκλονίζεται από τη «Χιώτισσα»:

«Αχ! είμαι, θκειούλλα μου, Γριστιανή… Από την Χίον την ματζιελλεμένην/τζιαι τώνομάν μου λαλούν μ’ Ελένη».

Το αυτοκίνητο μπήκε στον κύριο δρόμο και κατευθυνθήκαμε προς την Ακανθού. Φθάσαμε στην παραλία και να σου ο Βασίλης Μιχαηλίδης ξαναπαίρνει την πρώτη θέση μπροστά μας. Ήταν καθαρός ο ουρανός και στο βάθος του ορίζοντα μπορούσαμε να διακρίνουμε τις ακτές της Τουρκίας. Ο Μουσελίμ-αγάς και το παραλήρημα της αλαζονείας του ήρθαν στο μυαλό μου:

«Κανέναν φόον δεν έχω από τους Τζυπριώτες. Θωρούν εις την Καραμανιάν πως η Τουρτζιά ’ν λιμπούριν, τέλεια κοντά π’ ακούουνται τζι’ οι σιύλλ’ αντάν να ’λάξουν· με μιαν σφυρκάν πετάσσουνται ’ποδώθθ’ έναν λιγγούριν τζι ούλους μέσα σε μιαν στιμήν μπορούν να τους ι-σφάξουν». Οι στίχοι του ποιητή έγιναν ένα με την εικόνα που είχα μπροστά μου. Ανατριχίλα διαπέρασε το κορμί μου.

Μια ανάσα πάνω από την παραλία, ένα λεηλατημένο παρεκκλήσι «Θεέ, που νάκραν δεν έσιεις ποττέ στην καλωσύνην, λυπήθου μας τζαι δώσε πκιον χαράν στην Ρωμιοσύνην».

Ξαναμπήκαμε στο αυτοκίνητο και πήραμε τον δρόμο της επιστροφής.

Η ρκα της Χιώτισσας, ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, η άπιαστη αγάπη της Ανεράδας στριφογύριζαν στο μυαλό μου.

Η δόξα βέβαια, αθέατη του ύφαινε χρυσοποίκιλτον ιματισμό όπως του ταίριαζε.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

Τα πρώτα του ποιήματα τα δημοσίευσε στον «Πυθαγόρα» της Σμύρνης (1873), και αργότερα, με την εγκαθίδρυση τυπογραφείων στο νησί (1878), στα διάφορα κυπριακά έντυπα. Το 1882 εξέδωσε την πρώτη συλλογή, «Η Ασθενής Λύρα». Περιέχει ποιήματα πατριωτικά, ερωτικά, περιστασιακά στην καθαρεύουσα και στη δημοτική. Το 1911 εκδίδεται η δεύτερη και τελευταία συλλογή του, με τον συμβατικό τίτλο «Ποιήματα». Στην αρχή είναι αυτά που έγραψε στην κυπριακή διάλεκτο και ακολουθούν όλα τα άλλα που είναι στη δημοτική ή στην καθαρεύουσα. Είναι άραγε τυχαία η πρόταξη τους; Δεν νομίζω. «Η 9η Ιουλίου» είναι ποίημα με επικά στοιχεία σε πενήντα έξι δεκάστιχες στροφές. Θέμα του ποιήματος, ο απαγχονισμός του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και η καρατόμηση των τριών αρχιερέων, Χρύσανθου, Μελέτιου, Λαυρέντιου και πολλών άλλων.

Ο Μιχαηλίδης έγραψε το ποίημα του για να εγκωμιάσει το μαρτύριο του αρχιεπισκόπου, αλλά ταυτοχρόνως να δείξει πως η Κύπρος δεν έμεινε αμέτοχη στον μεγάλο Σηκωμό του 1821. Ξεκινώντας από το μαρτύριο, εκφράζει σε όλο του το μεγαλείο τον επικό αγώνα του έθνους και με αυτόν τον τρόπο η σύνθεση του γίνεται το τραγούδι των Ελλήνων. Στην αρχή είναι η προετοιμασία του Αγώνα με τις μεταφορές από τη μεγαλειώδη κίνηση των φυσικών δυνάμεων:

«Αντάν αρτζέψαν οι κρυφοί άνεμοι τζ’ εφυσούσαν / τζ’ αρκίνησεν εις την Τουρτσιάν να κρυφοσυννεφκιάζει / τζαι που τες τέσσερεις μερκές τα νέφη εκουβαλούσαν / ώστε να κάμουν τον τζαιρόν ν’ αρτζεύκει να στοιβάζει….»

Ακολουθεί το μυστικό συμβούλιο για τις εκτελέσεις, η σύλληψη του αρχιεπισκόπου, οι πειρασμοί τους οποίους νικά και εξευτελίζει, και είναι πια έτοιμος για το μαρτύριο.

«Η Ρωμιοσύνη εφ φυλή συνότζαιρη του κόσμου / Κανένας δεν ευρέθηκεν για να την ιξηλείψει, / Κανένας, γιατί σσέπει τη μ που τα ‘ψη ο Θεός μου. / Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή, όντας ο κόσμος λείψει!»

Στο τέλος η κορύφωση του τραγικού γεγονότος γίνεται πιο έντονη. Τεχνική που μεταχειρίστηκε και ο Διονύσιος Σολωμός στον «Υμνο», ύστερα από τις σφαγές και τους ποταμούς των αιμάτων μετά το πάρσιμο της Τριπολιτσάς. Και το άλλο του μεγάλο ποίημα, «Η Χιώτισσα εν Λεμεσώ κατά το 1821», δεν υστερεί. Είναι η περιπέτεια μιας σκλάβας Χιωτοπούλας που είναι στο χαρέμι κάποιου μπέη στη Λεμεσό. Ωραιότατο είναι και το λυρικό του ποίημα «Η Ανεράδα».

Ανακάτεμα συναισθημάτων

Κάτι τέτοιες στιγμές δεν μπορώ να δεχθώ καμία δικαιολογία, δεν έχω το κουράγιο να ακούσω το παραμικρό. Κάτι τέτοιες στιγμές η ψυχή μου παλεύει με το μυαλό μου και το συναίσθημα κερδίζει τη λογική. Περάσαμε στις ελεύθερες περιοχές. Μπήκα στο αυτοκίνητό μου. Στον αυτοκινητόδρομο προς τη Λευκωσία, το πληγωμένο από τη σημαία του ψευδοκράτους βουνό εμφανίστηκε μπροστά μου. Στο ραδιόφωνο οι ειδήσεις και τα νέα από τις συνομιλίες στο Κραν Μοντάνα.

Το πρωί, έλεγε η απεσταλμένη του ΡΙΚ, είχε παρουσιαστεί εμπλοκή στη διαπραγμάτευση. Το γνωστό ανακάτεμα συναισθημάτων με κυρίευσε για άλλη μια φορά.

Ξανακοίταξα το βουνό. Όσες σημαίες κι αν πληγώνουν τον Πενταδάκτυλο, δεν μπορούν να τον αφανίσουν. Με μια απότομη κίνηση έκλεισα το ραδιόφωνο. Θύμωσα με τις εξελίξεις και δεν ήθελα να ακούσω τίποτα περισσότερο. Εκείνη τη στιγμή δεν ήθελα να ακούω τίποτα σχετικό.

Έπιασα με το μυαλό να τσακώνομαι με το ραδιόφωνο: «Μούλλωσε τζι’ εκατάλαβα πριχού να πεις το πειν σου.  Μεν μάσιεσαι την θάλασσαν να την εξιντιλείσης,  άδικα λόγια μεν χάννεις τζι’ αρκείς εις την δουλειάν σου, τον ήλιον με το φύσημα μπορείς να τον ισβήσεις;»

 

ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Όπως η φλόγα στο καντήλι την ώρα που σώζεται το λάδι αναπηδάει με δύναμη και επιμηκύνεται προτού σβήσει, έτσι κι ο Βασίλης Μιχαηλίδης λίγο πριν από το θάνατο του έδωσε για δημοσίευση το «Ορομαν τον Ρωμιού».

«Μη με λισμονισης», γράφει στις 18.6.1882 ο Βασίλης Μιχαηλίδης.

Είναι ποίημα άρτιο, όπως τα άλλα του τού καλού καιρού. Το ποίημα συνοδευόταν με το σημείωμα: «Φρονώ είναι το τελευταίο μου, διότι εκλονίσθη το νευρικόν μου σύστημα και αισθάνομαι εγγύς τον θάνατον μου». Το κείμενο μου πρέπει να κλείσει. Δεν είναι προσωπογραφία. Είναι απλώς ένα σχέδιο, ελλιπές, με μολύβι. Υπάρχει το έργο του, και μέσα από το έργο του θα γνωρίσει κανείς το ποιητικό του ανάστημα. Η χρήση της κυπριακής διαλέκτου παρεμβάλλεται, βέβαια, ως ένα εμπόδιο, δεν είναι όμως ανυπέρβλητο.

Ο ΑΠΟΗΧΟΣ

Πράγματι για πολλούς δεν στάθηκε εμπόδιο η διάλεκτος. Ανάμεσα τους ο Φώτης Κόντογλου. Διάβαζε τον Βασίλη Μιχαηλίδη, δημοσίευσε στο περιοδικό του («Φιλική Εταιρία») την «Ανεράδα», τον μνημονεύει σε πολλά του έργα. Ιδού πώς τελειώνει το «Φως εσπερινόν»: «Ας παρατήσουνε πια τους παλαιούς Ελληνες, κι ας ακούσουνε τον καινούργιο Πίνδαρο, που κράζει από την Κύπρο:

«Η Ρωμιοσύνη είν’ φυλή συνόκαιρη του κόσμου / κανένας δεν ευρέθηκε για να την εξαλείψει, / κανένας γιατί σκέπει την ‘πο τάψη ο Θεός μου / Η Ρωμιοσύνη θα χαθεί όντας ο κόσμος λείψει»

Επίσης η Ζωή Καρέλλη, αυτή η εξαίρετη ποιήτρια από τη Θεσσαλονίκη. Ηταν ζεστή μέρα του Αυγούστου, πριν σαράντα πέντε σχεδόν χρόνια. Καθόμουν σε κάποιο εστιατόριο της οδού Ναυαρίνου και μου ζήτησε να καθήσει στο τραπέζι μου, άδειες θέσεις δεν υπήρχαν. Και σαν κατάλαβε πως είμαι από την Κύπρο είπε:

– Εχετε έναν μεγάλο ποιητή.- Τον Βασίλη Μιχαηλίδη, της είπα. Είναι στιγμές που φτάνει στο ύψος του Σολωμού.- Φθάνει; αναρωτήθηκε, και σε λίγο πρόσθεσε:- Εφάμιλλος

29 ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

Έν’ ν’ αγκαλέσω τον Θεόν, μα ποιος έν’ να τον κρίνει; / αφού η κρίση μία ένι και ’ρίζει την κ’ εκείνην.

«Αγγλική δικαιοσύνη», β´. Ποιήματα, 1960. 84.

Δεμάτιν που ν’ απολυθεί / κι ο άνεμος φυσήσει / ευτύς έν’ να σκορπίσει / κ’ έν’ να το πάρει να χαθεί.

Πράμαν πον’ πάντα στιβαρόν / άνεμος δεν το παίρνει· / κι ο κόσμος να το δέρνει, / μεινίσκει πάντα του γερόν.

«Αι διαιρέσεις και αι κοινωνίαι», 9-16. Ποιήματα, 1960. 62.

Αντάν αρκέψαν οι κρυφοί ανέμοι κ’ εφυσούσαν / κι αρκίνησεν εις την Τουρκιάν να κρυφοσυνεφκιάζει / και ’που τες τέσσερεις μερκές τα νέφη εκουβαλούσαν, / ώστι να κάμουν τον καιρόν ν’ αρκεύκει να στοιβάζει, / είχεν σγιαν είχαν ούλοι τους κ’ η Κύπρου το κρυφό της / μες στους ανέμους τους κρυφούς είχεν το μερτικόν της. / Κι αντάν εφάνην η ’στραπή εις του Μοριά τα μέρη / κ’ εξάπλωσεν κι ακούστηκεν παντού η πουμπουρκά της, / κι ούλα ξηλαμπρακήσασιν και θάλασσα και ξέρη, / είχεν σγιαν είχαν ούλοι τους κ’ η Κύπρου τα κακά της.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 1-10. Ποιήματα, 1960. 14.

― Δεν θέλω, Κκιόρ-ογλού, εγιώ να φύω ’που την Χώραν, / γιατί αν φύω, το κακόν έν’να γινεί περίτου. / Θέλω να μείνω, Κκιόρ-ογλού, κι ας πα’ να με σκοτώσουν, / ας με σκοτώσουσιν εμέν’ κ’ οι άλλοι ας γλιτώσουν. / Δεν φεύκω, Κκιόρ-ογλού, γιατί, αν φύω, ο φευκός μου / έν’ να γενεί θανατικόν εις τους Ρωμιούς του τόπου. / Να βάλω την συρτοθηλειάν εις τον λαιμόν του κόσμου; / Παρά το γαίμαν τους πολλούς, έν’ κάλλιον του ’πισκόπου.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 43-50. Ποιήματα, 1960. 15.

Η Ρωμιοσύνη έν’ φυλή συνόκαιρη του κόσμου, / κανένας δεν εβρέθηκεν γαι να την-ι ’ξηλείψει, / κανένας, γιατί σκέπει την ’που τ’ άψη ο Θεός μου. / Η Ρωμιοσύνη έν’ να χαθεί, όντας ο κόσμος λείψει! / Σφάξε μας ούλους κι ας γενεί το γαίμαν μας αυλάκιν, / κάμε τον κόσμον μακελλειόν και τους Ρωμιούς τραούλλια, / αμμά ξερε πως ίλαντρον όντας κοπεί καβάκιν / τριγύρου του πετάσσουνται τρακόσια παραπούλια. / Το ’νιν αντάν να τρώ’ την γην, τρώει την γην θαρκέται, / μα πάντα κείνον τρώεται και κείνον καταλύεται.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 177-186. Ποιήματα, 1960. 18. 6.

Μεν μάχεσαι την θάλασσαν να την-ι ’ξηντιλήσεις· / άδικα λόγια μεν χάννεις κι αρκείς εις την δουλειάν σου. / Τον ήλιον με φύσημαν μπορείς να τον-ι σβήσεις; / Φώναξε του τζελλάττη σου, σάσ’ την κρεμμασταρκάν σου!

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 197-200. Ποιήματα, 1960. 18. 7.

Αν πολεμούν για το καλόν και πολεμά κι ο γιος μου, / ας έν’ χαλάλιν του Θεού, αν μου τον φα’ το βόλιν, / κι ας πα’ να μείνω δίχως του, να ζήσω μανιχός μου. / Ειδέ κ’ αν ου, και μάχουνται να κάμουν άλλα αντ’ άλλα, / χαρράμιν τους ’που τον Θεόν της μάνας τους το γάλαν.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 232-236. Ποιήματα, 1960. 19. 8.

Ήτουν βουλή ’που τον Θεόν για να γενεί κ’ εγίνην. / Τον Χάρον εν και βκάλλουν τον ποττέ πως έν’ φταισμένος· / πάντα λαλούν το φταίσιμον πως το ’χει ο πεθαμμένος.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 314-316. Ποιήματα, 1960. 21. 9.

’Πο ούλα το γλυκόττερον έν η ζωή τ’ αθρώπου.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 377. Ποιήματα, 1960. 22. 10.

Σκοτώστε μας και γράψετε κ’ εμάς τον σκοτωμόν μας. / Μα τούτοι ούλ’ οι σκοτωμοί έν’ ούλοι για κακόν σας· / εσείς θαρκέστ’ αννοίετε το μνήμαν το δικόν μας, / κ’ εν το πεισκάζετε πως έν’ το μνήμαν το δικόν σας.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 421-424. Ποιήματα, 1960. 23. 11.

Σκοτώστε όσους θέλετε, αμμ’ αν να σας-ι βλάψει· / το γαίμαν που χονώννετε ’που μας τους δεσποτάες / έν λάιν εις την λαμπρακιάν π’ αφταίννει να σας κάψει.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 428-430. Ποιήματα, 1960. 23. 12.

Που την πελλάραν τους τραβούν και τούτοι κ’ η φυλή τους / κι ακόμα έν’ να πάθουσιν με τούν’ τον νουν περίτου.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 457-458. Ποιήματα, 1960. 23. 13.

«Κανέναν φόοον δεν έχω από τους Κυπριώτες. / Θωρούν εις την Καραμανιάν πως η Τουρκιά ’ν λιμπούριν, / τέλεια κοντά π’ ακούουνται κ’ οι σκύλλ’ αντάν να ’λάξουν· / με μιαν σφυρκάν πετάσσουνται ’ποδώθθ’ έναν λιγγούριν / κι ούλους μέσα σε μιαν ώραν μπορούν να τους-ι σφάξουν. / Απού την άλλην έχουσιν κοντά τους το Μισίριν. / Αν πεις καράβκια; δεν έχουν, έν’ του αλέτρ’ αθρώποι. / […] / Δα κάτω τούτοι έν’ πολλά, πολλά ξωμακρισμένοι, / περνούν μηνάδες κ’ εν έχουν χαπάριν ’που τα ξένα / και θέμι έν’ ’που την Τουρκιάν στενά τριυρκασμένοι. / Δα κάτω τούτ’ έν’ σαν τ’ αρνιά πών’ χώρκα μαντρισμένα.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 496-502, 507-510. Ποιήματα, 1960. 24-25. 14.

Θεέ, που νάκραν δεν έχεις ποττέ στην καλωσύνην, / λυπήθου μας και δώσε πκιον χαράν στην Ρωμιοσύνην.

«Η 9η Ιουλίου 1821 εν Λευκωσία Κύπρου», 535-536. Ποιήματα, 1960. 25. 15.

Η Αγγλική Κυβέρνηση μ’ έναν βοσκόν ομοιάζει, / που ξένην γίδα άρπαξε και όμως δεν την σφάζει· / για να τραβά το γάλα της εκείνος, να το πίννει, / και στο βυζί της τ’ άρρωστο σταλιά να μην αφήνει. / Κι όσον η γίδα αν πονεί και όσον κι αν φωνάζει, / είν’ ο βοσκός της άπονος, καθόλου δεν τον νοιάζει. / Φθάνει εκείνος απ’ αυτήν να φάγει και να ζήσει, / και είναι αδιάφορον η γίδα αν ψοφήσει.

«Η Αγγλική διοίκηση». Ποιήματα, 1960. 84. 16.

Σε μιαν ποταμοδκιάβασην / μιαν λυερήν εσκιάστηκα / ―ν’ είεν καεί η σταλαμή!― / ούλα τ’ αρνίν εις τον τσωκκόν / ο άχαρος επκιάστηκα, / αντάν πκιαστεί μες στην νομήν.

«Η Ανεράδα», 7-12. Ποιήματα, 1960. 59. 17.

Έτρεμεν μεν και χάσει με / κ’ έτρεμα μεν και χάσω την / και μεν της πω και μεν μου πει· / εδίψουν την κ’ εκαύκουμουν, / κ’ έτρεμα μεν και πκιάσω την / και γίνουμεν κ’ οι δκυό ’στραπή.

«Η Ανεράδα», 31-36. Ποιήματα, 1960. 59-60. 18.

Για τουν την θέσην που κρατώ, για τουν την υστερκάν μου, / για κείν’ τα πρώτα κάλλη μου, την πρώτην ομορφκιάν μου, / πολλοί με πεθυμήσασιν, πολλοί με ρεσιστήκαν, / και ’που την Δύσην πάνω μου πολλοί ποταυριστήκαν. / Αρπάσσαν με κ’ επαίζαν με ’πό ’ναν εις άλλον χέριν. / Τούτ’ η καρδκιά τα δκιάβασεν, ένας Θεός τα ξέρει. / Που μέσα στους νεκατωμούς που γένονταν στην Δύσην, / που μέσα σ’ κείν’ τες τάραξες που δεν είχασιν στήσην, / όπκοιοι εποτυλίουνταν ανέμοι κ’ εφυσούσαν, / έρκουνταν ούλοι πάνω μου εμέν και ’ποκομπούσαν. / Ήμουν δα μέσα κ’ έπιννα την πίκραν κάθε βρύσης, / η πέτρα που φακκούσασιν τα κύμματα της Δύσης. / Το πέζεμαν των δκιαβατών, το στάμαν τους πολέμους· / ήμουν δεντρόν που στέκεται στο ρέμαν τους ανέμους. / Κι όσοι κι αν ήρταν πάνω μου ανέμοι κι αν εδώσαν, / ήτουν οι ρίζες μου βαθκιά και δεν με ξηριζώσαν. / Ερίψασιν τα φύλλα μου, ερίψαν τους αθθούς μου· / εκαταφατσελλώσαν με κ’ εκάψαν τους πολούς μου· / εσείσαν με κ’ εκλίναν με κ’ εκόψαν τα κλωνιά μου, / μ’ αππέσσω στέκεται γερή η ρίζα κ’ η καρδκιά μου.

«Η Κύπρος προς τους λέγοντας ότι δεν είναι Ελληνική», 131-150. Ποιήματα, 1960. 42. 19.

Τα λόγια σου που μώμαθες, με κείνα λουτουρκούμαι / και τον Θεόν παρακαλώ·με κείνα μες στους λας λαλώ, / με κείνα-ν εκαλιούμαι. / […] / Αν με θωρείς πως δεν έχω τες αρκονκιές τες πρώτες, / αμμά ’χω ανέγγιστην καρκιάν· / κι ούλον μυρίζω μυρωδκιάν / του κόρφου σου ’που τότες.

«Η Κύπρος στην μάναν της», 21-24, 29-32. Ποιήματα, 1960. 38. 20.

Σε πλάττ’ η φαντασία μου εις όλας τας στιγμάς μου. / Αχ κόρη, δεν σε λησμονώ.Μ’ εφλεβοτόμησες βαθιά στην φλέβα της καρδιάς μου / Κ’ επί ζωής μου θα πονώ.

«Η σταθερότης», 1-4. Ποιήματα, 1960. 55. 21.

Ο λαός στο όρος, σαν πεινάσει, / γυρεύκει τίποτες να φάει, / κι ο κυνηός, για να τον πκιάσει, / στήννει την τσάκραν κει που πάει. / Βάλλει του πάνω έναν κομμάτιν / ψουμίν ξερόν να του γελάσει / του κακορίζικου στ’ αμμάτιν, / νά ’ρτει να φα’, για να τον πκιάσει.

«Η τοκογλυφία», 1-8. Ποιήματα, 1960. 74. 22.

Και πκοιοι, κορούλλα μου, σ’ ετουρκέψαν; / και πκοιοι σου κάμαν τούν’ το κακόν; / γονιούς δεν είχες, κ’ εν σε γυρέψαν; / μάγκου [= μήπως] δεν είχες μακροδικόν [= μακρινό συγγενή];

«Η Χιώτισσα», 77-80. Ποιήματα, 1960. 30. 23.

Εις την ψευτκιάν ο ποιητής μοιάζουν κι ο δικηγόρος, / με πέντε λόγια δείχνουν σου πως έν’ κουνούπιν τ’ όρος.

«Μία επιστολή εις Κυπριακήν διάλεκτον», 3-4. Ποιήματα, 1960. 76. 24.

Είδες τον άθθρωπον της γης που πάντα πασπατεύκει / στον ουρανόν τζαι με τον νουν βκαίννει τζαι ταξιδεύκει! / Ηύρεν πως τάστρα τουρανού έχουν αθθρώπους πάνω, / τζ’ αν κάμη, γιε μου, τζαι φτερά τζαι βκη σωστός τζει πάνω, / καλλύτερα να μεν κάμη γαλάτες να πετήση, / γιατ’ εννά φορτωθή τηγ γην να πα ’να την πούληση.

«Μία επιστολή εις Κυπριακήν διάλεκτον», 93-98. Κώστας Μόντης, Ανδρέας Χριστοφίδης, Κυπριακή ανθολογία. Alvin Redman Hellas, 1965. 142. 25.

Ας πκιάσουμεν παράδειγμαν έναν φυτόν του κρίνου. / Αντάν βλαστήσει ’που χαμαί κ’ αρκεύκει να ψηλώνει, / αρκεύει και σειρές-σειρές τα φύλλα του ν’ απλώνει / και λλίον-λλίον ώς που πά’ ψηλά και μιαλυνίσκει, / το φύλλον του καλλιωττερά και θέμι λεπτυνίσκει, / βκάλλει φύλλα και μάχεται και πάει πάνω-πάνω, / βκάλλει το κρίνον ύστερα, σαν βασιλιάν που πάνω. / Άμα το βκάλει, στέκει πκιον· έκαμεν την δουλειάν του, / ’φήννει το κείνον και σκορπά παντού τη μυρωδκιάν του.

«Μία επιστολή εις Κυπριακήν διάλεκτον», 162-169. Ποιήματα, 1960. 79. 26.

Μιτσύν καράβιν και μιτσιάν / έχει, λαλούν, φουρτούναν· / και δεν τραβά τα που τραβά / το μιάλον κάθε ώραν / και δεν ηξέρει μιαν βολάν / την ανεμοπουμπούναν / κείνου που βρίσκεται ψηλά / και τρώ’ κάμαν και μπόραν.

«Ο γάδαρος κ’ η σιλυντρούνα», 9-16. Ποιήματα, 1960. 86. 27.

Λέγει τους ο Ζευς: Γαδάροι, / δέχεστε μιαν συμφωνίαν; / Σας λυπήθηκα και θέλω / να σας κάμ’ αυτήν την χάρην: / Έναν χρόνο να ’στ’ αθρώποι / κι οι αθρώποι να ’ν’ γαδάροι / κι γαδάροι να ’ν’ αθρώποι / έτσι θα ’ν’ εξ ημισείας / και τα βάσανα κι οι κόποι. / […] / Κι από τότ’ οι καημένοι / και αθρώποι και γαδάροι / υποφέρουν αναισθήτως / μεταμόρφωσιν κατ’ έτος… / Δω σας θέλω· ποιος γνωρίζει / ποιοι είν’ άνθρωποι εφέτος;

«Σπουδαία ανακάλυψις», 49-58, 69-74. Κώστας Μόντης, Ανδρέας Χριστοφίδης, Κυπριακή ανθολογία. Alvin Redman Hellas, 1965. 283. 28.

Ω δροσερόν μου σίγαρον! τίς σ’ έδωκεν την δρόσον; / Τίς σ’ έδωκε την δύναμιν εκ των κομψών δακτύλων, / οπόταν σε συνέθλιβον και σ’ έκαμναν στρογγύλον; / Την δρόσον μήπως σ’ έδωκε με ένα ασπασμόν της / η γλώσσα, ήτις σ’ έβρεξε με το γλυκύ υγρόν της; / Μήπως κανένα μυστικόν σε είπε και γνωρίζεις, / κι οπόταν με τα χείλη μου σε πίννω, ψιθυρίζεις; / Ειπέ το, σίγαρόν μου, πριν ολοτελώς σε καύσω· / Αν είν’ ωραίον να χαρώ, αν είν’ κακόν να κλαύσω.

«Το σίγαρον». Ποιήματα, 1960. 52. 29.

Συ που σκοτώθης για το φως, / σήκου να δεις τον ήλιο· / ξύπνα να δεις το αίμα σου / πως έγινε βασίλειο.

«Τω απαγχονισθέντι Αρχιεπισκόπω Κύπρου Κυπριανώ». Ποιήματα, 1960. 3.

ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

[ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ]

Δημοσιεύτηκε 3rd June 2016 από τον χρήστη Γεώργιος Αργυρίου

One thought on “Αγνώριστο το σπίτι του Β. Μιχαηλίδη στο κατεχόμενο Λευκόνοικο

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s