9η Ιουλίου: Περιδιάβαση στην κατεχόμενη πόλη του Πραξάνδρου

«Είσιεν η μαύρη φυλακή η στενοκοπημένη, που κάθουνταν οι τέσσερεις πισκόποι μανισιοί τους, που την μερκάν του περβολιού μιαν πόρταν σιερένην τζι ακούετουν η συντυσιά τζι η χαμηλή φωνή τους. Ελάλεν ο Λαυρέντιος: «Α, τον ευλοημένον τζιείνον τον Θεοφύλαχτον, ούλλα τον αππωμένον! Έφερεν τζιείνα τα χαρκιά στραβά, χωρίς να ξέρη, τζι εγέμωσεν που μιαν μερκάν ως άλλην το νησσίν μας, τζι έδκιαν τα όπου τύχχαιννεν τζιαι μέραν μεσομέριν τζι ήρτασιν τούτα τα κακά τώρα στην τζιεφαλήν μας»…

Δύο σχεδόν αιώνες μετά, εσύ στέκεσαι έξω από την κτισμένη πύλη της Παναγίας της Χρυσοπολίτισσας στην κατεχόμενη Κερύνεια. Αναπόφευκτα αρχίζεις να ψελλίζεις σκόρπιες στροφές από την 9η Ιουλίου του 1821 του εθνικού μας ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη (Δείτε εδώ το σπίτι του Β.Μιχαηλίδη στο Λευκόνοικο).

Η Παναγία βουβή, η εκκλησία της γκρεμισμένη… Μόνο ένα μέρος από το πάλαι ποτέ επιβλητικό εικονοστάσι βρίσκεται στη θέση του. Από εκείνη την κτισμένη με βαριές κυπριακές πέτρες πόρτα, πριν από περίπου 200 χρόνια, οι Οθωμανοί είχαν βγάλει αλυσοδεμένο αλλά όχι γονατισμένο τον Επίσκοπο Κερύνειας Λαυρέντιο…

Ήταν ο ένας από τους τρεις επισκόπους που μαρτύρησαν στα χέρια των Τούρκων μαζί με τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό.

Πόσες τεράστιες λεπτομέρειες κρύβει τούτη η μεριά του νησιού… Η κάθε πόλη, το κάθε χωριό, ο κάθε δρόμος ή παράδρομος έχει και μια ιστορία να σου διηγηθεί.

Τούτη η πόρτα, που αμέσως μετά τη σύλληψη και τη δολοφονία του επισκόπου τους οι Κερυνειώτες έκτισαν για να τον τιμήσουν, είναι μέρος της Ιστορίας του τόπου.

Και εσύ τώρα, βρίσκεσαι για πρώτη φορά έξω από αυτή την πύλη και την κοιτάζεις σαν αξιοθέατο.

Πλησιάζει μεσημέρι και ο χότζας στο παραδίπλα τζαμί αρχίζει να διαλαλεί την πίστη του σκορπώντας τη φωνή του πάνω από την κατεχόμενη πόλη.

Ο Βασίλης Μιχαηλίδης δεν βρίσκει ησυχία μέσα στο μυαλό σου… «Θεέ μου, τζιαι συχχώρησε τους λας που μας μισούσιν, Θεέ μου, τζιαι ξησκλάβωσε την άχαρην φυλήν μας, Θεέ μου, τζιαι στερέωννε τους λας που πολεμούσιν, Θεέ μου, τζιαι συχχώρα μας τζιαι δέχτου την ψυσιήν μας. Θεέ, που νάκραν δεν έσιεις ποττέ στην καλωσύνην, λυπήθου μας τζιαι δώσε πκιον χαράν στην Ρωμιοσύνην».

Ο χότζας συνεχίζει και ο αμανές του φουντώνει την τρικυμία μέσα σου. Οι μαύρες επέτειοι του καλοκαιριού πλησιάζουν και εσύ πρέπει να ζήσεις ξανά και ξανά το δράμα του νησιού.

Η Κερύνεια τού Επισκόπου Λαυρέντιου με την Κερύνεια την οποία εσύ τώρα περπατάς, όσο κι αν σε πληγώνει, είναι σχεδόν η ίδια. Ο χότζας καλύπτει το χαμένο μεγαλείο της εγκαταλειμμένης, μισογκρεμισμένης και λεηλατημένης Χρυσοπολίτισσας.

Κάθεσαι στο δάπεδο, σε ό,τι απέμεινε από το δάπεδο του μητροπολιτικού ναού, και με τη φαντασία σου πετάς μέχρι την πλατεία Σερραΐου στην κατεχόμενη Λευκωσία.

«Το γαίμαν εκολύμπωσεν χαμαί στην γην τζι’ εππέσαν τζι’ ελαχταρούσαν τα κορμιά τζι’ οι τζιεφαλάδες μέσα. Το ματζιελλειόν που γίνηκεν τζι’ οι Τούρτζ’ ελυπηθήκαν, δεν είσιεν πλάσμαν πων είπεν απού καρδκιάς: εν κρίμαν».

Ο ποιητής ακολουθεί βήμα-βήμα στο νοερό σου ταξίδι,

«Εμάσιεστουν με τους Ρωμιούς τους άλλους να σμιχτείτε, τους Τούρκους που τες τέσσερεις μερκές να πολεμάτε, εμάσιεστουν εις τάρματα τζι εσείς να σηκωθείτε, για να σμιχτείτε ούλλοι σας τζιαι την Τουρτζιάν να φάτε.». «Πίσκοπε, ‘γιω την γνώμην μου ποττέ δεν την αλλάσσω, τζι όσα τζι αν πης μεν θαρευτής πως εν να σου πιστέψω. Εχω στον νουν μου, πίσκοπε, να σφάξω, να κρεμμάσω, τζι αν ημπορώ που τους Ρωμιούς την Τζιύπρον να παστρέψω, τζι ακόμα αν ημπόρεια τον κόσμον να γυρίσω, έθεν να σφάξω τους Ρωμιούς, ψυσιήν να μεν αφήσω».

Προφητικά τα λόγια του ποιητή. «Κανέναν φόοον δεν έχω από τους Τζυπριώτες. Θωρούν εις την Καραμανιάν πως η Τουρτζιά ’ν λιμπούριν, τέλεια κοντά π’ ακούουνται κ’ οι σκύλλ’ αντάν να ’λάξουν με μιαν σφυρκάν πετάσσουνται ’ποδώθθ’ έναν λιγγούριν τζι ούλους μέσα σε μιαν στιμή μπορούν να τους ι-σφάξουν».

Δεν χωρούν πολιτικές ή ιστορικές αναλύσεις τέτοιες στιγμές. Αυτά είναι γι άλλους, όχι για εσένα που βρέθηκες έξω από την κτισμένη Ωραία Πύλη και θυμάσαι το μαρτύριο των πέντε ιεραρχών. Στις 9 Ιουλίου, στο βιβλίο της Ιστορίας θα επαναληφθεί η σφαγή στο Σερράι. Ούτε και εκεί μπορείς να αναπνεύσεις ελεύθερα. Η ιστορία που επαναλαμβάνεται χαρακώνει την ψυχή. Δεν θέλεις να συνεχίσεις να θυμάσαι τα λόγια του ποιητή, όμως η σημασία τους δεν σε αφήνει να τα ξεχάσεις.

«Τότες ο Μουσελλίμ-αγάς είπεν εις τους αγάδες: “Ο θάνατος εν χάκκιν του κάθε κακού αθθρώπου. Πα’ να ποτζιεφαλίσωμεν τώρα τους δεσποτάδες τζιαι το πωρνόν ν’ αρτζιέψωμεν τους μπροεστούς του τόπου, τζιείνους που σγάφφαν της Τουρτζιάς κρυφά-κρυφά το μνήμαν. Εν προσταή του Διβανιού τζιαι δεν έχουμεν κρίμαν. Που την πελλάραν τους τραβούν τζιαι τούτοι τζι η φυλή τους τζι ακόμα εν να πάθουσιν με τουν τον νουν περίτου, οι ίδιοι τα κάμασιν ας τάβρ’ η τζιεφαλή τους”.»

Σε πονούν τα όσα ο Βασίλης Μιχαηλίδης έγραψε πριν από έναν και πλέον αιώνα. Σε πονούν γιατί είτε το θέλεις είτε όχι πίσω από τις λέξεις του μπορείς να βρεις μικρές-μικρές αλήθειες της δικής σου τραγικής σύγχρονης Ιστορίας.

Δύο αιώνων Ιστορία πέρασε από το κεφάλι σου όση ώρα κάθεσαι στη μέση της Χρυσοπολίτισσας. Κι όμως δεν έχουν περάσει παρά μόνο δύο λεπτά, όσο κράτα και η προσευχή του χότζα. Σηκώνεσαι να φύγεις. Βγαίνεις από την ερειπωμένη εκκλησία και κοιτάζεις πίσω. Δεν μπορείς να δεις πια τον Λαυρέντιο με τα χρυσά του άμφια στην Ωραία Πύλη. Η αφόρητη ζέστη και ο καύσωνας των τελευταίων ημερών σε σκοτώνουν στη σκλαβωμένη Κόρη του Βορρά. Ξέρεις ότι τη στιγμή που εσύ μέσα σε δύο λεπτά θυμήθηκες τη σφαγή των Επισκόπων, η πατρίδα δίνει και πάλι τη μάχη της στην Ιστορία. Ξαναπερνάς έξω από την κτισμένη πόρτα. Η μοντέρνα μηχανή, που είναι σταθμευμένη εκεί, σού χαλά την εικόνα. Ο χότζας είπε τις τελευταίες του λέξεις… Ευτυχώς, όμως, ο ποιητής είχε κι άλλα να πει στην ψυχή σου:

«Σφάξε μας ούλους τζι’ ας γενή το γαίμαν μας αυλάτζιν, κάμε τον κόσμον ματζιελλειόν τζιαι τους Ρωμιούς τραούλλια, αμμά ξέρε πως ίλαντρον όντας κοπή καβάτζιν τριγύρου του πετάσσουνται τρακόσια παραπούλια. Το ‘νιν αντάν να τρώ’ την γην τρώει την γην θαρκέται, μα πάντα τζιείνον τρώεται τζιαι τζιείνον καταλυέται».

Μαριλένα Παναγή  •   Γιάννης Νησιώτης   “Φ”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s