Νέα αποκαλυπτικά έγγραφα των ΗΠΑ για πραξικόπημα-εισβολή 1967-1974

Το περιεχόμενο της έρευνας Graves δίνει φως σε σκοτεινές πτυχές της στάσης που κράτησαν οι ΗΠΑ την περίοδο 1967-1974.

Του Γιώργου Καυκαλιά

Μια εξαιρετικού ενδιαφέροντος και σημασίας έρευνα από τον αμερικανό ερευνητή συνεργάτη του Hellenic American Institute, Gregory Graves, παρουσιάστηκε σήμερα το πρωί στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Πρόκειται για μια ουσιαστική πρωτοβουλία της Βουλής των Αντιπροσώπων και του Προέδρου της, Δημήτρη Συλλούρη, η οποία έρχεται να συμπληρώσει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τις ενέργειες που πρόσφατα έγιναν σε σχέση το Φάκελο της Κύπρου.

Ο κ. Graves παρουσίασε στην έρευνά του “The Cyprus Crisis: A Declassified Dossier”, πρωτογενές υλικό και έγγραφα που δεν έχουν δει το φως της δημοσιότητας μέχρι σήμερα και αφορούν σε απόρρητα μέχρι πρόσφατα έγγραφα του Καναδά, των ΗΠΑ, αλλά και της Βουλγαρίας, την περίοδο 1967-1974.

Ο κ. Graves ένιωσε την ανάγκη να απολογηθεί στην παρουσίασή του, για το πως λειτούργησε η χώρα του την περίοδο εκείνη, καθώς η έρευνα ουσιαστικά κατέδειξε ότι οι ΗΠΑ όχι μόνο γνώριζαν για το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου και για την εισβολή, αλλά δεν έκαναν ουσιαστικά τίποτα για να το σταματήσουν.

Κομβικής σημασίας δεδομένα

Σύμφωνα με τον ερευνητή, συγκεκριμένες συναντήσεις και γεγονότα βοήθησαν στο να διαμορφωθεί μια ξεκάθαρη άποψη στους διπλωματικούς κύκλους των ΗΠΑ πριν το 1974:

Η πρώτη συνάντηση, στην οποία έγινε αναφορά είναι αυτή του Σεπτεμβρίου 1971, στην οποία συμμετείχαν οι επικεφαλής των στρατιωτικών τμημάτων στις ΗΠΑ και ο Πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, David Popper. Ο κ. Popper προέβη σε μια ενδελεχή ανάλυση της κατάστασης στην Κύπρο. Μεταξύ άλλων εξέφρασε την ανησυχία για το ρόλο που διαδραμάτισε ο στρατηγός Γρίβας, στον οποίο απέδωσε μεγάλο μερίδιο για τις φασαρίες του 1967 στο νησί.

Σύμφωνα με τον Graves, “ο επικεφαλής ανέφερε πως απόπειρα τουρκικής εισβολής είχε εμποδιστεί το 1964 και το 1967. Ωστόσο εξέφρασε τον προβληματισμό, για πρώτη φορά μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή, “κατά πόσο θα μπορούσε ή αν θα έπρεπε να εμποδιστεί μια νέα ενδεχόμενη απόπειρα εισβολής από πλευράς Τουρκίας στο μέλλον”. 

Το δεύτερο σημαντικό σημείο στο οποίο στάθηκε ο κ.Graves, έχει να κάνει με την αμερικανική εξωτερική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο πριν το πραξικόπημα του 1974 στην Κύπρο.

Τον Σεπτέμβριο του 1973, ο Νίξον διόρισε τον Χένρι Κίσινγκερ ως αντικαταστάτη του Ουίλιαμ Ρότζερς στο State Department.

Ο Αραβοϊσραηλινός πόλεμος που είχε ξεσπάσει τον Οκτώβρη του 1973 στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως αναφέρει η έρευνα, έδωσε στον Κίσινγκερ και τις ΗΠΑ μια χρυσή ευκαιρία να εκμεταλλευτούν την κατάσταση σε δυο κυρίως άξονες:

  • να περιορίσουν την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή
  • να επανακαθορίσουν τη θέση τους στο Αιγαίο. 

Ελλάδα και Τουρκία αρνήθηκαν να παρέχουν διευκολύνσεις στις ΗΠΑ για στρατιωτικές επιδρομές με πτητικά μέσα, ενώ η μόνη που παρείχε τέτοιες διευκολύνσεις ήταν η Πορτογαλία, η οποία βρισκόταν σε μακρινή απόσταση.

Πρώτιστος στόχος των ΗΠΑ, λοιπόν, σύμφωνα με τα έγγραφα που αποκαλύπτει η έρευνα, ήταν να καταφέρει να πείσει τον Ιωαννίδη [αριστερά στη φωτογραφία] να επιτρέψει την εγκατάσταση του 6ου Αμερικανικού στόλου στην περιοχή αλλά και να παρέχει διευκολύνσεις ενόψει των επιδρομών.

Ο αμερικανός πρέσβης Τέσκα τόνισε στο πλαίσιο αυτό, ότι “το καθεστώς Ιωαννίδη, είναι πιο περιπετειώδες από ότι οι προκάτοχοί του σε σχέση με την Κύπρο και την Τουρκία”. Το στοιχείο αυτό, έδειχνε ουσιαστικά και το δρόμο για το πως θα προχωρούσαν τα πράγματα μέχρι τον Ιούλιο του 1974.

Τον Φεβρουάριο του 1974 οι φήμες για ένα ελλαδικής εμπνεύσεως πραξικόπημα κατά του Μακαρίου είχαν έρθει στην επιφάνεια στις ΗΠΑ. 

Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, βασικός στόχος την περίοδο εκείνη για τις ΗΠΑ και τον Κίσινγκερ, ήταν να βρεθεί ο χώρος που θα “φιλοξενούσε” τη βάση αλλά και την παραμονή του 6ου στόλου στην περιοχή.

Στις 8 Μαρτίου του 1974, ο Κίσινγκερ είχε συνάντηση με το Υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Schlesinger, τον διευθυντή της CIA William Colby, τον στρατηγό Μούρερ  και τον Brent Scowcroft. Προς το τέλος της συνάντησης, ο Schlesinger έριξε στο τραπέζι την ιδέα να χρησιμοποιηθεί η Κύπρος ως βάση για τις ΗΠΑ, ενόψει του Αραβοϊσραηλινού προβλήματος που είχε προκύψει εκείνη την περίοδο. Ο Κίσινγκερ τότε απάντησε: “Θέλω την Κύπρο”.

Καθώς οι φήμες για πραξικόπημα κατά του Μακαρίου έγιναν γνωστές και στη Μόσχα, στις 16 Μαρτίου 1974 οι Σοβιετικοί απέστειλαν αίτημα και ζητούσαν από τις ΗΠΑ να στηρίξουν την πρωτοβουλία της Μόσχας πρός Αθήνα και Άγκυρα, έτσι ώστε να αποφευχθεί η όποια παρέμβαση στα εσωτερικά ζητήματα του νησιού.

Ο Κίσινγκερ δεν απέστειλε αρνητική απάντηση, γιατί φοβόταν ότι κάτι τέτοιο θα πυροδοτούσε περαιτέρω εμπλοκή των Σοβιετικών στο Κυπριακό”. Κράτησε, ωστόσο, μια μη δεσμευτική και μη ξεκάθαρη στάση.

Παρά τις ενδείξεις για πραξικόπημα στην Κύπρο, ο Κίσινγκερ προτίμησε να μείνει προσηλωμένος στη μεγάλη στρατηγικά εικόνα, αναφέρει ο ερευνητής.

Αντί να στοχεύσει στην αποτροπή του πραξικοπήματος, είχε ως μοναδικό στόχο να εξασφαλίσει από τη Βρετανία την άδεια να χρησιμοποιήσει τις Βάσεις στην Κύπρο για τις επιδρομές των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, αναφέρει η έρευνα του Graves. 

Ο Κίσινγκερ θεώρησε ότι μια σύμπραξη με τους Σοβιετικούς για περιορισμό της παρέμβασης της χούντας στην Κύπρο, μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τόσο το εγχείρημα για χρήση της Κύπρου ως βάσης αλλά και ολόκληρη τη διαπραγμάτευση για δημιουργία βάσης για τον στόλο στην περιοχή ευρύτερα.

Αυτός ήταν και ο βασικός λόγος, σύμφωνα με τον ερευνητή, που οι προσπάθειες των ΗΠΑ για περιορισμό του πραξικοπήματος θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως χλιαρές.

Τελικά στις αρχές του Απρίλη 1974, ο Κίσινγκερ εξασφάλισε την άδεια για χρήση της βάσης στην Κύπρο. Στις 18 Απριλίου του 1974 δόθηκε εντολή να ξεκινήσει η προετοιμασία των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ για να γίνει χρήση των βάσεων στην Κύπρο, ενώ την ίδια περίοδο κατέρρευσαν οι διακοινοτικές συνομιλίες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, οι οποίες ξεκίνησαν το 1968, όπως αναφέρει.

Η εμμονή των Τούρκων σε λύση ομοσπονδίας, τότε, πυροδότησε ένταση στις συνομιλίες με αποτέλεσμα η ε/κ πλευρά να αποχωρήσει από τις διαπραγματεύσεις στο τέλος Μαρτίου του 1974. 

Ολόκληρο τον Απρίλιο, η Αθήνα, προσπαθούσε να μεταφέρει το μήνυμα ότι το μόνο που μπορούσε να υποθέσει από την επιμονή της Τουρκίας για ομοσπονδιακή λύση στο νησί, είναι ότι η Άγκυρα ήθελε να επαναφέρει την ιδέα της διχοτόμησης στην Κύπρο.

Ο Κίσινγκερ , συναισθανόμενος το τι ακριβώς συνέβαινε, άλλαξε τις μέχρι τότε θέσεις των ΗΠΑ στο Κυπριακό και στις 18 Απριλίου είχε επικοινωνία με τον ΥΠΕΞ της Τουρκίας και του μετέφερε τη θέση εμμέσως πλην σαφώς, ότι οι ΗΠΑ δεν είναι αντίθετες σε μια ομοσπονδιακή λύση, κάνοντας λόγο για συνομιλίες χωρίς προϋποθέσεις και προαπαιτούμενα στην Κύπρο.

“Κανένας δεν δίνει δεκάρα”

“Σε κάθε περίπτωση, μέχρι τις 20 Ιουνίου 1974, ακόμα και το Κογκρέσο γνώριζε για τις φήμες περί πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου αλλά και πιθανής επέμβασης της Τουρκίας στο νησί”.

“Το State Department απάντησε σε ερώτημα του Κογκρέσου, λέγοντας πως έχει τα μάτια ανοικτά τόσο στην Κύπρο όσο και στο Αιγαίο”, ωστόσο στην πραγματικότητα κανένας δεν είχε τα μάτια στραμμένα στην Κύπρο μιας και οι περισσότεροι βρίσκονταν σε διακοπές την περίοδο αυτή, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει η έρευνα.

Τέσσερις μέρες μάλιστα πριν το πραξικόπημα, ένας βοηθός στο Κογκρέσο, ο Τζέιμς Πύρος, τηλεφώνησε στον Walter J. Silva, λειτουργό στο State Department και ρώτησε τι συμβαίνει με το ζήτημα της Κύπρου, καθώς οι φήμες οργίαζαν, για να πάρει την απάντηση: “Κανένας δεν δίνει δεκάρα”. 

Από τις 27 Μαρτίου μέχρι και τις 12 Ιουλίου του 1974 υπήρξαν τουλάχιστον 7 επικοινωνίες των μυστικών υπηρεσιών που έδειχναν πραξικόπημα στην Κύπρο. Κι όμως κανένας “δεν έδωσε δεκάρα”.

Με το άκουσμα του πραξικοπήματος

Με το άκουσμα του πραξικοπήματος, οι ΗΠΑ παρουσίασαν ένα αρχικό μούδιασμα σε σχέση με το κατά πόσο θα έπρεπε ή όχι να αναγνωρίσουν το νέο καθεστώς στην Κύπρο, ιδιαίτερα μετά και την είδηση ότι ο Μακάριος επέζησε του πραξικοπήματος.

Η Μεγάλη Βρετανία, οι σύμμαχοι τους στο ΝΑΤΟ αλλά και η Σοβιετική Ένωση, πίεζαν να αναγνωριστεί ως επίσημος πρόεδρος της Κύπρου ο Μακάριος και όχι ο Ν. Σαμψών [φωτο] και το νέο καθεστώς στο νησί.

Σε κάθε περίπτωση, στη συνάντηση που είχαν αξιωματούχοι των ΗΠΑ στις 16 Ιουλίου 1974, ο Κίσινγκερ επέμεινε ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να τηρήσουν στάση αναμονής, να δουν πως θα εξελιχθεί η κατάσταση στο νησί, πριν πάρουν επίσημη θέση στο ζήτημα αυτό.

Ο Κίσινγκερ ήθελε επίσης να έχει ξεκάθαρη εικόνα για το τι πραγματικά θέλουν οι Τούρκοι, πριν καταδικάσει το πραξικόπημα ή πριν στηρίξει τον Σαμψών ή πριν πάρει θέση υπέρ όσων ήθελαν η Αθήνα να απομακρύνει τους στρατιωτικούς που έλαβαν μέρος στο πραξικόπημα. 

Παρά το γεγονός ότι ακόμα και η Τουρκία φαινόταν να στέλνει μηνύματα υπέρ της επιστροφής του Μακαρίου, ο Κίσινγκερ παρέμενε προβληματισμένος σε σχέση με το “γιατί βιαζόμαστε τόσο πολύ στο να παρέχουμε απόλυτη στήριξη στο Μακάριο”, γεγονός που μετέφερε και στον Βρετανό Πρέσβη στις ΗΠΑ, τότε.

Τελικά, για πέντε μέρες οι ΗΠΑ απέφυγαν κάθε αναφορά ή καταδίκη του πραξικοπήματος στην Κύπρο, μέχρι και την εισβολή των Τούρκων στο νησί.

Η εισβολή 

Παρά τις προειδοποιήσεις ότι σε μικρό χρονικό διάστημα η Τουρκία είχε ετοιμάσει ένοπλες δυνάμεις και θα μπορούσε να βρεθεί στην Κύπρο, σε μια επιχείρηση εισβολής, ο Κίσινγκερ έδειχνε απρόθυμος να κινηθεί άμεσα για αποτροπή.

Αυτό καταγράφουν τόσο καναδικά όσο και αμερικανικά έγγραφα τα οποία αποκαλύπτει ο Graves στην έρευνά του.

Επίσης, αναφέρει πως οι ΗΠΑ ήθελάν να εξευρεθεί μια λύση στο θέμα χωρίς να επιληφθούν του θέματος τα Ηνωμένα Έθνη, καθώς σε καμιά περίπτωση δεν ήθελαν να έχει ρόλο η Μόσχα στα όσα διαδραματίζονταν στην περιοχή.

Τότε ήταν που ανέλαβε δράση ο Σίσκο, μετέβη στο Λονδίνο και είχε επαφές με τους ηγέτες.

Οι ενδείξεις ήταν ξεκάθαρες και τις επικοινώνησε στις 19 Ιουλίου ο Σίσκο στον Κίνσινγκερ: Η Τουρκία θεωρούσε ότι οι συνθήκες ήταν ιδανικές για στρατιωτική παρέμβαση και επίτευξη του στόχου για διπλή ένωση του νησιού.

“Το μόνο πράγμα που πρέπει να έχουμε κατά νου, είναι να αφήσουμε ανοικτή την πόρτα για ενδεχόμενη διπλή ένωση”, έλεγε ο Κίσινγκερ στις 18 Ιουλίου στις ΗΠΑ. 

Αυτά και πολλά άλλα στοιχεία, αποκαλύπτει η έρευνα του Gregory Graves σε σχέση με τη στάση που κράτησαν οι ΗΠΑ την περίοδο εκείνη. Η έρευνα βρίσκεται στα χέρια της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.