ΛΟΝΔΙΝΟ: Συνεστίαση των αποδήμων Περιφέρειας Μόρφου

Παρουσίαση του βιβλίου της φιλολόγου Τούλας Χατζηκωστή «Ένας κόσμος που χάθηκε – Γλυκόπικρες αναμνήσεις από τη Μόρφου»

Πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 24 Ιουνίου 2018, στην αίθουσα τελετών  της Αδελφότητας στο Λονδίνο,  με εξαιρετική επιτυχία η διοργανωθείσα από την Ελληνική Κυπριακή Αδελφότητα και την Ένωση Αποδήμων Περιφέρειας Μόρφου Συνεστίαση και  παρουσίαση του βιβλίου της φιλολόγου καθηγήτριας  Τούλας Χατζηκωστή «Ένας κόσμος που χάθηκε – γλυκόπικρες αναμνήσεις από την Κύπρο του χθες». 

Η εκδήλωση άρχισε με χαιρετισμό του Προέδρου της ΄Ενωσης Αποδήμων Μόρφου και Περιχώρων κ. Γιώργου Μαιφόσιη, ο οποίος καλωσορίζοντας το  Δήμαρχο Μόρφου  Βίκτωρα Χατζηαβραάμ και το δημοτικό Σύμβουλο Ανδρέα Ατσιάρη, τον Πρόεδρο της Εθνικής Κυπριακής Ομοοσπονδίας Χρίστο Καραολή,   τους Μορφίτες και όλους τους συντοπίτες που παρευρέθηκαν στην Παρουσίαση του βιβλίου και τη Συνεστίαση των κατοίκων της περιοχής Μόρφου,  τόνισε ότι  τέτοιες εκδηλώσεις δίνουν την ευκαιρία σε γνωστούς και φίλους να συναντηθούν  να θυμηθούν τις παλιές καλές μέρες και να συζητήσουν με το Δήμαρχο Μόρφου, τρόπους καλύτερης συνεργασίας για συνεχή προβολή των δικαίων της Κύπρου στο Λονδίνο. 

Ο Ανδρέας  Καραολής είπε ότι μετά το πολύ καλομελετημένο βιβλίο που εξέδωσε ο Δήμος Μόρφου για τη Μόρφου, και το βιβλίο του καθηγητή Κώστα Καλαθά για τον κόσμο της Μόρφου, έρχεται και η φιλόλογος  Τούλα Χατζηκωστή, «η  κόρη του διευθυντή του Αρρεναγωγείου Μόρφου Ανδρέα   Ζαχαριάδη να μας θυμίσει τη Μόρφου, με ένα πολύ καλογραμμένο βιβλίο  τη γειτονιά της, το Πανδοχείο,  όλη τη Μόρφου μας  «Ένας κόσμος που χάθηκε». Η  Τούλα συνέχισε, μιλά για  πληγές και γλυκόπικρες αναμνήσεις από τη Μόρφου που  όμως είναι εκεί και μας περιμένει και όλοι αγωνιζόμαστε για την ευλογημένη μέρα της επιστροφής. 

Στη συνέχεια ο κ. Καραολής κάλεσε στο βήμα τον Δήμαρχο Μόρφου ο οποίος αφού έκανε μια σύντομη αναφορά στο Κυπριακό και αναφέρθηκε  στη μεγάλη σημασία των συναντήσεων και  συνεστιάσεων συγχωριανών και συντοπιτών  τόνισε ότι η λύση του Κυπριακού χωρίς την επστροφή της Μόρφου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.  Μίλησε για τις εκδηλώσεις τοιυ Δήμου Μόρφου για τη διατήρηση των ηθών και εθίμων της περιοχής Μόρφου και τις συνεχείς προσπάθειες για τη δικαίωση των πολύχρονων αγώνων των προσφύγων για επιστροφή. Το βιβλίο της χωριανής μας,Τούλας Χατζηκωστή, είπε, είναι  ένα βιβλίο που διαβάζεται πολύ άνετα και μας θυμίζει τη Μόρφου. Είναι ένα τόσο ωραίο βιβλίο, και συγχαίρουμε την Τούλα που κατέγραψε με τόσο γλαφυρό τρόπο τα συναισθήματα της και τα βιώματά της

Την εκδήλωση συντόνισε ο Ταμίας ΕΑΠΜ Μάριος Ηρακλείδης ο οποίος έκανε και την κλήρωση των πολλών και πλούσιων δώρων. 

Ακολούθησε η παρουσίαση  του βιβλίου της Τούλας Χατζηκωστή από την δημοσιογράφο -ερευνήτρια κα Φανούλα Αργυρού, Σας αποστέλλουμε όλόκληρο το κείμενο.

 Παρουσίαση του βιβλίου της Τούλας Χατζηκωστή «Ένας κόσμος που χάθηκε» 

Παρουσιάζοντας το βιβλίο της της Τούλας Χατζηκωστή η ερευνήτρια-δημοσιογράφος Φανούλλα Αργυρού μεταξύ άλλων είπε και τα πιο κάτω:

Είναι με μεγάλη χαρά – και εκτίμηση προς την οικογένεια Χατζηκωστή – που ανέλαβα, αφού μου το εμπιστεύθηκε η αγαπητή Τούλα Χατζηκωστή, να σας παρουσιάσω  το βιβλίο της με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ένας κόσμος που χάθηκε –  γλυκόπικρες αναμνήσεις από την Κύπρο του χθες» από τις εκδόσεις Γερμανός στη Θεσσαλονίκη,  2018.

Στο πίσω εξώφυλλο του βιβλίου, τονίζεται από τον εκδότη ότι « μέσα από προσωπικά βιώματα, διηγήσεις παππούδων, συγγενών και άλλων, η συγγραφέας ζωντανεύει τον κόσμο της Κύπρου από τις αρχές του περασμένου αιώνα μέχρι το 1974. Εν μέρει προσωπικό ημερολόγιο, εν μέρει αυτοβιογραφία, αλλά κυρίως κατάθεση ψυχής, αναπλάθει μια μοναδική εποχή που δεν υπάρχει πια… σκηνές από έναν κόσμο πιο απλό, πιο αγνό, πιο γνήσιο». Προσυπογράφω τις εκτιμήσεις αυτές, καθώς το διάβασμα του βιβλίου επιβεβαιώνει την κάθε λέξη του εκδότη. Οι δε μαυρόασπρες φωτογραφίες της συγγραφέως που το πλαισιώνουν είναι και αυτές μέρος ενός κόσμου που ο χρόνος και η τεχνολογία άφησαν πίσω. 

Το βιβλίο χωρίζεται  σε 37 σύντομα μικρά κεφάλαια ξεκινώντας με την «Άφιξη στη Μόρφου» όπου είχε μετατεθεί  πλέον ο δάσκαλος πατέρας της, από το χωριό Επτακώμη όπου ήταν για τα προηγούμενα δύο χρόνια διορισμένος. Και τη περιγραφή του καλωσορίσματος  από τον παππού και τη γιαγιά,   που θα τους είχαν πλέον για πάντα κοντά τους… 

Και γράφει,  για τις πρώτες της  εντυπώσεις σε ηλικία 10 χρόνων:  «πρώτη φορά στη ζωή μου θα έβλεπα ένα πραγματικό τραίνο, σταματούσε στη Μόρφου και έπαιρνε εμπορεύματα από το λιμάνι της Αμμοχώστου και λιγοστούς επιβάτες».  Εκείνο που δεν γνώριζε η 10χρονη τότε Τούλα είναι ότι η γραμμή εκείνη πολλά χρόνια αργότερα,  θα αποτελούσε και την αιματηρή γραμμή Αττίλα το 1974…

Έτσι ξεκινά το πέρασμα της ζωής της Τούλας Χατζηκωστή μετά την άφιξή τους στη Μόρφου, μιλώντας για το πατρικό τους σπίτι που ήταν κτισμένο όλο από πέτρα που δόθηκε προίκα στη μητέρα της, με την αφυπηρέτηση του πατέρα της και επιστροφή του στη Μόρφου.  Περνά στο διπλανό τους «Πανδοχείο»,   όπου πέζευαν οι άνθρωποι, από διάφορα χωριά, με τις άμαξες και τα γαϊδούρια τους.

Η Τούλα, πολύ ενσυνείδητα στο έργο της και τον τίτλο του βιβλίου της, αναφέρεται και σε διάφορα πατροπαράδοτα έθιμα της ημέτερης μας πατρίδας, όπως  το αγαπημένο έθιμο σ΄όλη την Κύπρο, της ελιάς,  πάνω στο μαγκάλι. Αυτό στο κεφάλαιο 6. Κάτι, που,  τα έθιμα αυτά ελάχιστοι νέοι σήμερα  γνωρίζουν. Περιγράφει  τα εύγεστα φαγητά της μητέρας της Ζωής, τις  σοφές κουβέντες της γιαγιάς Μαρίτσας.  

Και στο αναλυτικό αυτό διάβα,  η συγγραφέας φθάνει και  στα εθνικο-πολιτικά πράγματα. Με  πρώτο το Δημοψήφισμα της 15ης Ιανουαρίου1950 για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, όπου ενδιαφέρουν και εδώ οι απόψεις της γιαγιάς Μαρίτσας.

Στο κεφάλαιο 10 «Ο κόσμος της Μόρφου»,  η συγγραφέας εξηγεί ότι η κωμόπολη πήρε το όνομά της από τη θεά Αφροδίτη, που τα παλιά χρόνια λεγόταν και Μορφώ και σκιαγραφεί τους δρόμους, τα σπίτια, τις εκκλησίες, τις λεμονιές, πορτοκαλιές, γιασεμιά,  της κωμόπολης μεταφέροντας νοερά τον αναγνώστη στη κατεχόμενη πόλη μας. Περιγράφει « το παναυριν της Ελιάς», και του Αγίου Μάμα.  Στο κεφάλαιο 14, εξιστορεί την επίσκεψη στο χωριό του πατέρα της,  τη Βατυλή, όπου πήγαν το καλοκαίρι  και το περιγράφει ως «ένας αλλιώτικος κόσμος». Προχωρεί και διηγείται  τη σύσφιξη της οικογένειας της με την οικογένεια της μητέρας της, με τους παππούδες της να μετακομίζουν δίπλα τους.. 

Έτσι φθάνει στη σελίδα 74, στα εφηβικά της χρόνια, όπου περνά στο Γυμνάσιο,την πρώτη της εξομολόγηση στον πατέρα Ανάργυρο, στον αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59, όταν έπεσε το σύνθημα να μην αγοράζουμε αγγλικά προϊόντα. Με τον Πολύκαρπο Ιωαννίδη, γραμματέα της Μητρόπολης Κερύνειας ο οποίος ντυνόταν πάντα με ρούχα κυπριακής αλατζάς, ως ένα είδος παθητικής αντίστασης εναντίον της αποικιοκρατία.. 

Το 1956 ο πατέρας της Τούλας πήρε δυσμενή μετάθεση στην Κώμη Κεπήρ, γιατί θεωρήθηκε συυπεύθυνος για τις αντι-βρετανικές εκδηλώσεις στο Δημοτικό Σχολείο της Ζώδιας. Η Τούλα έπρεπε να μείνει όμως στη Μόρφου με τους παππούδες της. Τον Ιούλιο του 1956, 16 χρόνων, αναχωρεί για την Αθήνα με το πλοίο «Αγαμέμνων», ο αδελφός της ήταν ήδη εκεί για σπουδές.  Τελειώνει το 2ο Γυμνάσιο στον Ευαγγελισμό και κάνει εγγραφή στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. 

Από εδώ αρχίζει ένα νέο κεφάλαιο για τη ζωή της Τούλας, με τις σπουδές, τις νέες γνωριμίες στο Πανεπιστήμιο με τους εξαίρετους καθηγητές, τη πειθαρχία, μαζί και φίλες της από την Κύπρο,  τα νεανικά κουτσομπολιά, θαυμάζει την ωραιότητα της Αθήνας.

Στο κεφάλαιο 19 αναφέρεται στην επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Αθήνα από την εξορία στις Σεϋχέλλες Το Σεπτέμβριο του 1958 γράφει, ο Αρχιεπίσκοπος προσκλήθηκε από ξαδέλφια της να τελέσει τη βάπτιση του πρώτου τους  παιδιού, και πήγε με τον υπασπιστή του και τον  μ. Σπύρο Κυπριανού, εκπρόσωπο τότε της Εθναρχίας στο Λονδίνο, και μετά τη βάπτιση ο Αρχιεπίσκοπος αποκάλυψε  ότι πριν τρεις ημέρες είχε δεχτεί την πρόταση για Ανεξαρτησία από την Μπάρπαρα Κάσλ. «’Έμειναν όλοι αποσβολωμένοι, γιατί μέχρι τότε ο Μακάριος μιλούσε μόνο για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα» γράφει η Τούλα Χατζηκωστή και συνεχίζει « Εκεί στην οδό Νηρηίδων 12, στο Παγκράτι , δέχθηκε την πρώτη αντίδραση, από τον «παππού» Μιχάλη.  «Ακούστε, Μακαριώτατε, τούτα τα πράγματα έννεν περιπαίξιμο. Εγώ δεν γίνομαι επίορκος ούτε συμμερίζομαι αυτό που πρόκειται να δεχτείτε για την Κύπρο! Εμάς μας έβαλες να γονατίσουμε στη Φανερωμένη και μας έβαλες να ορκιστούμε «’Ενωσιν ή θάνατον».

«Μείναμε όλοι άφωνοι», γράφει η συγγραφέας και τονίζει ότι ο μεν παππούς επέμενε στις θέσεις του ο δε Μακάριος βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση… μια απόφαση που έφερε τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου. Και  την επιστροφή της Τούλας στη Κύπρο,για να γιορτάσουν την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας,  όπου άκουσαν από τον Μακάριο το «Νενικήκαμεν» από τον εξώστη της Αρχιεπισκοπής.

Στη συνέχεια αναφέρεται στο κεφάλαιο 22, στην «Επιστροφή του Θρύλου», του  Γεωργίου Γρίβα Διγενή στην Αθήνα το Μάρτιο του 1959 και ότι κατασυγκινημένος ο Διγενής  στο αεροδρόμιο,  αφού αγκάλιασε την σύζυγό του, έβγαλε  από τη τσέπη του χώμα από την Κύπρο και το παρέδωσε στον δήμαρχο της Αθήνας τον Κατσώτα. «Αυτό είναι χώμα βιωμένο με αίμα αυτών που έγραψαν τα νέα Αρκάδια, τις νέες Θερμοπύλες, τα νέα Δερβενάκια… Φυλάξατέ το, είναι ο δεσμός της Κύπρου με την μητέρα  Ελλάδα»         (Απορία εύλογη θα έλεγα, να γνωρίζουμε  τι απέγινε εκείνο το χώμα).

Εν τω μεταξύ η συγγραφέας στο κεφάλαιο 20, «Τα φοιτητικά Θρανία» φανερώνει και τη γνωριμία της με  τον μέλλοντα σύζυγό της Κώστα Χατζηκωστή, τον οποίο γνώριζε στην Αθήνα το πρώτο έτος της φοίτησής της στο Πανεπιστήμιο, για να αναπτυχθεί σε ένα ειδύλλιο, που μετατράπηκε σταδιακά,  σε μια μόνιμη σχέση με καθημερινές επισκέψεις σε θέατρα, ταβερνάκια, κινηματογράφους. Με τον καιρό να κυλά για να αρχίσει όντως  μια νέα ζωή για την νεαρή Τούλα με τους αρραβώνες να τελούνται στην Κύπρο. Γιατί όπως έλεγε ο πατέρας της,   « δεν επιτρεπόταν να είμαστε μαζί στην Αθήνα σε μια σχέση χωρίς επισημοποίηση. Έπρεπε «να δώσουμε λόγο». Στις δε 10 Αυγούστου τελέστηκαν επίσημα οι αρραβώνες του Κώστα και της Τούλας στη Μόρφου. Αναφέρεται στο ταξίδι της στην Πάφο για να γνωρίσει την οικογένεια του αρραβωνιαστικού της, τα νέα πρόσωπα που μπήκαν στη ζωή της, καλοδεχούμενα και πάντα αγαπημένα. 

Ακολουθεί η επιστροφή στην Αθήνα.  Και τα Χριστούγεννα του 1960 είχαν μια μεγάλη έκπληξη όταν έλαβαν γράμμα από τον πατέρα της, με ένα  υστερόγραφο που τους ανακοίνωνε τα εξής:  «Και τώρα παιδιά μου, κρατήστε την αναπνοή σας! Η μητέρα σας είναι οχτώ μηνών έγκυρος!».  Η μητέρα της Τούλας ήταν 40 ετών,  αλλά αρκετά παχουλή,  και ο γιατρός δεν είχε καταλάβει ενωρίτερα ότι ήταν έγκυος. Έτσι η Τούλα απέκτησε ακόμα μια αδελφή εκτός της Μάρως, τη μικρή Αννούλα. 

Στην  Αθήνα, η συγγραφέας ζει τον φανατισμό που προκάλεσαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου με τον φοιτητόκοσμο να διασπάζεται σε ζυριχικούς και αντιζυριχικούς σε Μακαριακούς και Γριβικούς,  περιγράφει αρκετές λεπτομέρειες. Το Μάιο του 1963 επιστρέφουν, όμως,  στην Κύπρο για το γάμο τους στην Αγία Παρασκευή στη Μόρφου και περιγράφει με ενθουσιασμό και χαρά όλο το πατροπαράδοτο έθιμο του γάμου και φθάνει στη γέννηση του πρώτου τους γιού του Νικόλα το Νοέμβριο του 1963 μετά από την οποία εγκαταστάθηκαν πλέον στη Μόρφου. Και εδώ αναφέρεται στις πολιτικές καταστάσεις της χρονολογίας εκείνης, περιγράφοντας  τις τουρκικές επιθέσεις εναντίον των Ελλήνων.  Ο σύζυγος της Κώστας Χατζηκωστής ανοίγει δικηγορικό γραφείο στη Μόρφου και αρθρογραφεί για τα τεκταινόμενα στο νησί. 

Περιγράφει τα ανθεστήρια, το φεστιβάλ του πορτοκαλιού, αλλά παράλληλα και τους τουρκικούς βομβαρδισμούς της Αγίας Τηλλυρίας το 1967,  την αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας που άφησε «γυμνούς» τους Έλληνες της Κύπρου και φθάνει στο 1968 όπου έφερε στο κόσμο το δεύτερο τους παιδί τον Ανδρέα (Άντη). 

Από το κεφάλαιο 22  «Οδεύοντας προς την Καταστροφή» και τα υπόλοιπα κεφάλαια μέχρι το τέλος, που είναι,  Η τουρκική εισβολή , Αττίλας 2,  Η Μόρφου ερημώνεται, Και το γατάκι μας τρελάθηκε, Η ολοκλήρωση της καταστροφής,  Μια πραγματικότητα.  Στην προσφυγιά, η συγγραφέας περιγράφει με λεπτομέρεια, το δράμα που έζησαν με το ξεριζωμό και την μετακόμισή τους στην Λευκωσία. Το ξεριζωμό και εκτοπισμό που  επέβαλαν οι δύο βάρβαρες  τουρκικές εισβολές, δίχως υπερβολές αλλά με αντικειμενικότητα περιγράφει την τραγική αλήθεια, τις δολοφονίες, τους βιασμούς, τους αγνοούμενους, τους εγκλωβισμένους. 

Στο τελευταίο κεφάλαιο «’Ενας κόσμος που χάθηκε» έγραψε « Έκλαιγα για τον κόσμο που χάθηκε. Τον κόσμο το δικό μου, που ήταν και της Κύπρου. Τον κόσμο της ξεγνοιασιάς, της αγάπης, τον κόσμο που σεβόταν τον διπλανό του, που γελούσε, που έλεγε αστεία. Έκλαιγα για τον κόσμο της Μόρφου, της Βατυλής, της Κερύνειας,  που τώρα θα έμενε μόνο στη μνήμη και που έπρεπε να συντηρώ στο νου μου, να μην χαθεί, να μείνει ζωντανός» .     Ενός κόσμου που χάθηκε, πράγματι, και όχι για το καλύτερο.  

Και ολοκλήρωσε  το κεφάλαιο « Ένας κόσμος που χάθηκε» με τη γιαγιά να λέγει «Ας όψονται οι Τούρκοι, και ας όψονται οι αίτιοι που μας έφτασαν σ΄αυτό το σημείο!» και τη μητέρα της να απαντά με παρηγοριά «Μη στεναχωριέσαι μάμμα. Στην ατυχία μας σταθήκαμε τυχεροί. Βρήκαμε το μικρό αυτό σπίτι. Ο Θεός θα μας βοηθήσει να είμαστε όλοι μαζί… Τι θα πουν οι άνθρωποι που έχασαν τους δικούς τους;    Η Μόρφου μας είναι εκεί και μας περιμένει. Θα γυρίσουμε… θα το δείς». 

Το βιβλίο της Τούλας Χατζηκωστή είναι μια ιστορική κατάθεση του χθες, μια μαρτυρία  ενός κόσμου και μιας ζωής που δεν έρχεται πίσω δυστυχώς, «γλυκόπικρες αναμνήσεις» από την Κύπρο μας του χθες»,  τόσο όσον αφορά την κοινωνική ζωή στην ημέτερη μας πατρίδα όσο και την πολιτική που μέσα σε μόνο μισό αιώνα ζωής της νεοσύστατης το 1960 Κυπριακής Δημοκρατίας φθάσαμε στο σημερινό σημείο να κινδυνεύει η πατρίδα μας να τουρκοποιηθεί ολόκληρη. 

Είναι δε ιδιαίτερα σημαντικό να σημειώσουμε τη δύναμη της ψυχής της συγγραφέως να μας αφήσει τη κληρονομιά αυτή, μετά την  δυσβάστακτη άγρια δολοφονία  από αδίστακτους δολοφόνους,  του αγαπημένου τους δεύτερου γιού, του Άντη μας,  στις 11 Ιανουαρίου 2010. 

Σας ευχαριστώ και σας εύχομαι καλό διάβασμα. 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.